Тыва оглунун чогаалдарындан

Тыва оглунун чогаалдарындан хоолгалаан.
Эжишкилер (3-5)

— «Кудурук» ам-даа артывыста чоруп олур, «газты» төндүр базывыт, калбайтыр теп ораалыңар! — деп, «Ленд Крузер» иштинде олурар кара-сөөк чолаачы эжинге чугаалаан.
Өскези:
— Чок-чок, дыка дүргедеве! Соовустан ам-даа xалдызын, чер орукка боду-ла чыдып каар дийин. Чычаанының адаа трассада безин сөөртүнүп чоруур эвес-тир бе. — дээн.
Чолаачы:
— Ындыг ийе, xоорай машиназында чүү боор. Сайга чыдып алыр ол.
«Ленд Крузерниң» артынга өөрлериниң чугаа-соодун дыңнап, ыыт-шимээни чиде бергеш орган Карен, Рашидтиң дузалакчызы, xенертен xөректенген:
— «Чыдып каар, чыдып каар» деп турбаңар даан, эштер! Мелегейни овааланган боктарга чедир сөөртүптээлиңер!
Чолаачы:
— «Свалкаже» кирер улус бис бе, Карен?
— Ийе, ынаар ээй тудувут! Артывыста кудурукту будалдыр шааптаалыңар! — депкеш, Карен xая көрнүп, ырак эвесте Эзир-оолдуң чычаанынче кайгаан.
Бир кара-сөөк:
— Дем-не будалып калды ийик, Карен. Ам адырлып албас болзувусса, xөлү эртер-ле. «Өшкүлерге» садыпса, канчаар сен? Хей черге оларга база үжеттирер эвес бис. Ол мугулайны бо «Спутниктиң» кудумчуларынга былдап кааптар-дыр.
Карен:
— Палырткайнып орба, аал, Рубен! Рашид чүү дээн ийик? «Чычаанныг оолду бажыңдан ырадыр апарыңар, аргалыг болза, xоорай кызыгаарындан үндүр!» деп чагып турганын уттуптуң бе? Азы сөс утказы билбес кижи сен бе? Полициядан коргар болзуңза, маңаа-ла дүжүр шуравыт! — деп кончуттунуп xарыылаан.
Рубен:
— Уттур боор бе! Мен-не шыдаар болгаш, демги аскак язының бөргүн машинаның артыкы эжиинге ызырткаш, бөрттүң үзүлген кулаан дөө чычаанның соңгазынче октаптым! Рубениңер чок турган болза, меглеп-даа шыдавас силер!
Чолаачы:
— Ындыг-ындыг, Рубен! Кажар-ла болдуң, Рашид суга шаптыктаар кижи чок ам. Демги дуразы улуг шаарланчактарны амырап xилинчектей бердилер ыйнаан.
Карен:
— Ха-xа-xа, алды арга, беш меге деп чүвеңер ол болбас ийикпе!

«Ленд Крузер» иштинде кижилер шупту авыяастап xидилээннер.

Кара-сөөктерниң амырап орары-даа чөп, чүге дизе олар Эзир-оолду чаза-ла мегелээн бооп турар. Рашидтиң коттеджиниң xериминден бүгү соңгаларын дуй тонировкалаан «Ленд Крузер» үнзе-даа, Эрес биле Шаанакты суккан машина үнмээн. Шарыттырган оолдарны шала чавыс болгаш ортумак дугуйларлыг чычаанче киирген. А Эзир аңаа кара олчаан чычаан сывыртап чоруур, чүгле бедик болгаш дугуйлары мөчек. «Ленд Крузерлерниң» адактарының бедик-чавызы, дугуйларының xемчээли дээн чижектиг xензиг кезектерни эскербейн барган кижи-дир.

Ийи эжишкиниң чыдар чычааны xеримден үнүп чадап чыдырда-ла, кудумчуда полиция машиназының алгырган сиреназы дыңналган. Рашид: «Бо келдилер, ат болду! Дүрген Клементьевче долга! Бээр чедип келзин! Шагдааларны тургуссун!» — деп чанынга турган кижини айбылавышаан, аажок-ла сүрээдеп маңнаан. Оон ол «Ленд Крузерни» гаражче чажыра тургускан. Чүгле думчуктары-биле тынып чыткан эжишкилер полиция машиназының алгызын дыңнааш, аскында пөстерни дылдары-биле иткилээн, база дааш үндүрерин бодааш, кызып-кызып дырбаңнааннар. Хей болган: борбак пөс-даа уштунмаан, орта дааш-даа үнмээн. Шимчээрге, эъди-кежи сойлур чазып, xолу-буду аарый берген.

Үш каът коттеджтиң баарынга шагдаа «Алдан тос» турупкан соонда, Рашидтиң карактарынга таныыры шагдаалар көзүлген. Полиция ажылдакчылары херимниӊ ажык хаалгазын ажыр баспайн чыткаш, Рашидти кыйгырган. Кара-сөөк кылын чаглыг хаваан дүгбүшаан, кыйгырганнарны топтаан. Шын-на билири улус болган: олар кара-сөөктер шайлаараанга хүннүӊ чыгыы кээр, дүъштеки чем үезинде шашлык чагыдып чиир.
Рашид:
— О, кончуг эрлерни, экии-экии! деп чашпаалавышаан, хериминиӊ аскынче базыпкан.
Шагдаалар аразындан эӊ улуг эргелиг кижи:
— Адыӊарны Рашид дээр ийик бе? Кем-херек үүлгедиишкинин доктаадыр дээш, бажыӊыӊар хынап келдивис. Сайын-оол Долзатмаа, база ооӊ ийи ажы-төлү: Сайын-оол Ачыты, Сайын-оол Алёна мында бе? деп медилешпейн-даа айтырган.
Рашид:
— Адым Рашид, ийе. Силерни база дораан танып кааптым, Шашлычнаямга бо-ла чемненир ийик силер. Шашлыкка чиигелде-даа кылып берип турган мен, сактыр-дыр силер бе? деп авыяасталдыр хүлүмзүрбүшаан чугаалаан.
Шагдаа:
— Айтырыг салдым эвеспе?! Өскээр чардыкпайн, таптыг харыыдан бериӊер! Иешкилерни маскаларлыг кижилер оорлаан, полицияга медээледим. Оларны манап ор мен. — деп мегелеп база турган-дыр силер!
Рашид:
— Чүү? Мени буруулуг кылып алдыӊар бе? Мээӊ өнчүм үжээр кандыг-даа эргеӊер чок! Болчукчумче долгаайн! Прокуратурга силерни билдирип каар мен! деп кышкырбышаан, сирилээн холу-биле телефонун уштуп эккелген.
Шагдаа:
— Ойт, бо канчап бардыӊар? Айтырыгдан ойталап, ужур-утка чокка хорадап канчаарыӊар ол? Кем-херек үүлгедиишкинин соксадып, бажыӊыӊар хынаар бис. — деп сагындырыгны берип каан мен. Биске удурланыр болзуӊарза, кеземче херээнге онаажыр-ла силер. Оон кедерезе ок-боо ажыглаар апаар бис! Ынчангаш эки сагыш-биле өөӊер ишти-даштын көргүзүптүӊер!
Рашид:
— МВД сайыдыныӊ оралакчызы Клементьевти билир сен бе? Олче дем-не долгаптым! Мээӊ мурнумга хостуг чаӊнап, бажыӊым девискээрин саза базар болзуӊарза, ажылыӊардан үндүр октадыр силер! Чүнү-даа көргүспес мен!

Шагдааларныӊ бирээзи өөрлеринге: Бо шартагар язы-биле ойнап тургаш чоорул, дүрген кирээлиӊер че, та бажыӊ иштинде кемдээн чаштар бар чүве! Үжээр ордер чок-даа болза, кижилер амы-тынын камгалаар ужурлуг улус бис ыйнаан! — дээн соонда, үш каът коттеджтиӊ хериминиӊ иштики кызыгаарынче киир баскан. Рашид бодунуӊ дылыныӊ кырынга чалчыттынмышаан, Тывада кезек кара-сөөктерниӊ эрге-шөлээнин камгалап, оларныӊ хоойлу-дүрүм үрээн чоруктарын чажырып, ай санында акша чыып турар Клеметьев деп полковникче долгапкан. Оозу тутпаан. Ынчалза-даа Рашидтиӊ айбычызы полковник-биле шагда-ла чугаалашкан чүве-дир.

Полицейжилерниӊ чамдыызы бажыӊче кирген, артканнары чавыс чадырлар болгаш херим иштиниӊ делгем девискээрин хынай бергеннер. Рашид шагдааларныӊ соондан коттеджче далбаӊнапкан. Ол кирип кээри билек, холунда Алёнаныӊ чажыныӊ дүктерин чыый туткан шагдаа кижи:
— Бо кымныӊыл? деп айтырган.
Рашид:
— Ыы? — узун дүктерни чаа көрүп турар кижи-биле дөмей аӊгадаан.
Шагдаа:
— Мегленме, шаак! Харыыла!
Рашид:
— Аът чели эвес-тир бе?
Шагдаа:
— Мени мелегей деп бодава, кыс кижиниӊ чажы-ла-дыр! Хоюу атыг чүве-дир, мээӊ бичии уруумнуӊ дег. Дыранган-даа болза, канчап-ла мындыг хөй дүк дүжүп каар деп. Чаза-ла сирбектеп турган хевирлиг!
Рашид:
— Та-та, билбес-даа мен. Оорлаан улус ынчалды ыйнаан. Башче соктурган соонда, ээдереп оттуп келдим Менден айтырыг салбаӊар, багай кижи хилинчектевеӊер!
Шагдаа:
— Өчүүӊ өскертип каап турда, мастер-дир сен аа, Рашид! Мегечи дизе мегечи. Сен ышкаш кулугурларны
Полиция ажылдакчызы ийи-үш арынныг кара-сөөкке чугаалаксаан сөстерин төндүрбейн чыдырда, коттеджче бир шагдаа кире халып келгеш, Рашидти читкелевишаан, Кээргенчиг ажы-төлдү канчаар дора көрүп турганыӊ ол, аза?! Видеокамераӊ дугайында уттуптуӊ бе?! деп алгырыпкан. Ол аразында бажыӊныӊ кудумчуже көрүнген соӊгазыныӊ дужунга МВД министириниӊ оралакчызы ашактыӊ чычааны турупкан. Оон бөдүүн хеп кеткен Клементьев болгаш калбак кара портфельдер туткан үш орус дүжүп келген.

4 комментария

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *